قراردادهای تیپ فیدیک




نوشته : آقای مهندس حميدرضا اعتضادي

کارشناس ارشد قراردادهای بین المللی


مقدمه

بيش از يك قرن قبل كه صنعت در كشورهاي اروپايي رونق گرفته بود، قراردادهاي منعقده بين كارفرمايان و پيمانكاران و يا مشاوران در پروژه‌هاي صنعتي،داراي متون متفاوت و بعضاً سليقه‌اي بود كه مشكلات عديده‌اي را در اجراء و بخصوص در تفسير و مفاهيم شرايط آنها ببار مي‌آورد.

از سوي ديگر، اعمال شرايط قراردادي بنفع كشورهاي پيشرفته و به زيان كشورهاي ضعيف و يا در حال توسعه، فقدان تسلط بر زبان خارجي و  عدم شفافيت متون قراردادها به بروز اختلافات بسياري بين طرفين قراردادها نيز منجر مي‌شد. لذا، جهت رفع اين مشكلات، نياز مبرم به قراردادهاي تيپ يا مدل يكپارچه كه در پروژه‌هاي صنعتي استفاده گردد حس مي‌شد. از اين رو، فيديك در سال 1913 توسط پنج انجمن مهندس مشاور از سه كشور بلژيك، فرانسه و سوئيس بنا نهاده شد .                                                          

فيديك از سر واژه‌هاي عبارت فرانسوي Federation Internationale des Ingeniurs Conseils به معناي فدراسيون بين‌المللي مهندسين مشاور تشكيل شده است. مأموريت فيديك بهبود بخشيدن فضاي كسب و كار و گسترش منافع شركت‌هاي مهندسين مشاور چه داخلي و چه جهاني منطبق با مسئوليت‌ها جهت تأمين خدمات كيفي و بهره‌مندي اجتماعي و محيط زيست مي‌باشد. عمده فعاليت‌هاي فيديك را تهيه قراردادهاي مدل، آئين نامه‌هاي مربوط به خدمات مهندسي و همچنين توجه به مسائل و مسئوليت اجتماعي نظير شرافت حرفه‌اي و توجه به انرژي كه منتج به طراحي و توسعه پايدار مي‌گردد تشكيل مي‌دهد. در حال حاضر 94 انجمن ملي كشورهاي مختلف در فيديك عضويت دارند. در ايران، انجمن مهندسين مشاور يكي از دو ارگان پايه‌گذار جامعه مهندسان مشاور ايران، اولين انجمن حرفه‌اي بود كه در سال 1352 به عضويت فيديك درآمد .

 

تشكيلات

در تشكيلات فيديك 12 كميته وجود دارد كه اهم آنها عبارتند از :

كميته اجرائي، كميته قراردادها، كميته ريسك و مسئوليت و كميته ارزيابي داوران (Arbitrators) را مي‌توان نام برد. فيديك داراي يك ميليون كارشناس زبده حرفه‌اي در زمينه‌هاي مختلف از جمله قراردادها، حقوق، حل و فصل دعاوي (Dispute Settlement) ، بيمه، معاملات بانكي در كشورهاي عضو دارد كه خدمات مشاوره‌اي ارائه مي‌دهند.

تهيه و انتشار قراردادهاي مدل

فيديك از سال 1957 مدل قراردادها را كه توسط كارفرمايان ومشاوران بين‌المللي استفاده مي‌گردد تهيه و منتشر نموده است. اين قراردادها به زبان انگليسي بعنوان زبان معتبر نوشته شده و توسط كارفرمايان به نمايندگي از دولت‌ها و يا بخش‌هاي خصوصي در سراسر جهان به صورت بين‌المللي و داخلي بكار گرفته شده است.

اين قراردادهاي مدل از سه بخش زير تشكيل شده است.

1-     موافقت نامه قرارداد Contract Agreement

اين بخش معمولاً بسيار كوتاه بوده و تكميل آن بعهده تهيه كننده پيش نويس قرارداد مي‌باشد.درابتداي اين بخش شرح كوتاهي كه به آن Recital ميگويند  باواژه Whereas (ازآنجائيكه( عنوان مي شود.

 

2-    شرايط خصوصي Particular Conditions

در شرايط خصوصي اطلاعاتي قرار مي‌گيرد كه بستگي به نوع قرارداد دارد كه با توجه به مفاد شرايط عمومي آن را بايستي تكميل نمود. بعنوان مثال: قانون حاكم برقرارداد، محل تشكيل حكميت، محل پروژه، نحوه پرداختها و غيره

 

3-  شرايط عمومي General Conditions

اين بخش بسيار مفصل است و كليه شرايطي كه بايستي براي پروژه در نظر گرفت را دارا مي‌باشد. از جمله شرايط مالي، تأخيرات، تعليق ؛ خاتمه قرارداد، فورس ماژور، حد مسئوليت، مصونيت و غيره. فيديك همواره توصيه مي نمايد كه حتي‌الامكان در متون شرايط عمومي تغييري انجام نپذيرد اما در عمل و به لحاظ تأمين نظرات كارفرما اين امر عملي نيست ولي بهرحال مي‌توان ساختار و شرايط بسياري از قراردادها را حفظ نمود.

 

ويژگي قراردادهاي فيديك:

قبل از معرفي انواع قراردادهاي تيپ فيديك،‌به معرفي مهمترين ويژگي هاي آنها مي پردازيم:

 

 1-      تعادل در ريسك Balanced Risks

اختصاص ريسك ها در قراردادهاي فيديك به طرفين بصورت منصفانه ومنطقي مي باشد. وظايف و حقوق طرفين قرارداد نيز از تعادل خاصي برخوردار است و يكجانبه نمي باشد. تعادل بين ظرافت حقوقي و امكانپذيري منطبق با اصول حقوق عرفي و مدني Civil & Common Law  وجوددارد.

 

2-    پذيرفته شده  Accepted

اين تيپ قراردادها شناخته شده و بصورت گسترده در سراسر جهان براي پروژه هاي صنعتي بكار گرفته مي شود. بانك جهاني و بانكها ي توسعه ؛ نهادهاي مالي جهت دادن اعتبار و وام استفاده از چنين قراردادهايي را لازم مي دانند. شرايط اين قراردادها در مراكز مهم داوري و دادگاهها كاملاً شناخته شده است وفرآيندرسيدگي به دعاوي را تسهيل ميكند..

3-  موثر و شفاف  Effective & Transparent

شفاف بودن متون، بكارگيري يك سري واژه و واژگان هاي حقوقي و فني ( Terminologies  ) كه در تمام قراردادهاي مدل تكرار شده است استفاده از آنها را آسان مي سازد. البته، متون اين قراردادهاي تيپ با ادبيات خاصي نگاشته شده .فيديك جايگزيني واژگان ها رامجازنمي داند.

4-    جايگزيني بندها Interchangeability of Clauses

بندهاي يك قرارداد را بسادگي مي توان با بند تيپ ديگر جايگزين نمود. البته انجام اين كار مهارت خاصي
مي خواهد چرا كه شرايط بند جايگزين شده بايستي با شرايط بندهاي ديگر پيش نويس منطبق باشد.

5-   دارابودن راهنماي قراردادها  Publication of Guides For Contract Draft  

راهنماي استفاده از سه قراردادهاي مدل زيرتهيه ومنتشرشده كه درآن به تشريح و توضيح بندهاي آنها مي پردازد و قبل از استفاده از پيش نويس هاي مزبور لازم است كه از توصيه هاي ارائه شده در راهنما مطلع و آنها را بكار گرفت.

-Conditions of Contract for Construction

Conditions of Contract for Plant & Design Build-

Conditions of EPC/Turnkey Contract-

 

 6-   انتشارات Publications

قراردادهاي مدل فيديك انواع گوناگون دارد كه بسته به موضوع قرارداد وطرفين زيربط مدل آن تعيين مي گردد. اين قراردادهاي مدل نيز با رنگ هاي مختلف مشخص مي شوند . جهت كار با اين پيش نويس هاي قرارداد تسلط به زبان انگليسي و آشنا به متون قراردادهاي خارجي دو شرط اصلي مي باشند

 

اينك مي پردازيم به انواع قراردادهاي فيديك.

1-     مدل مشاور- مشاور دست دوم Consultant Sub Consultancy Agreement

در اين پيش نويس؛ قرارداد اصلي كه بين كارفرما و مشاور منعقد گرديده ضميمة قرارداد فوق مي‌شود. در اين صورت شرايط آن جزء لاينفك قرارداد مشاور مشاور دست دوم مي‌گردد. البته بستگي به مبلغ قرارداد دارد، چنانچه مبلغ قرارداد قابل توجه باشد مشاورين دست دوم تن به اين كار مي‌دهند.واضح است دراين حالت ريسك هائيكه متوجه مشاوردست دوم خواهدبودافزايش مي يابد.ازطرف ديگر؛ پرداخت به مشاور دست دوم را مي‌توان مشروط به پرداخت توسط كارفرما نمود كه به اين روش اصطلاحاً Back to Back وياپي درپي گفته مي شود. اين شرط نيزبه سختي موردقبول مشاوردست دوم قرارميگيرد. وچنانچه موردقبول واقع شود جريمه تاخيردرپرداخت هاوحتي تعليق را خواستارمي شوند. در تنظيم اين نوع قراردادها بايستي دقت نمود ريسك‌هاي كليدي كه در قرارداد اصلي وجود دارد به قراردادخودبامشاوردست دوم منتقل گردد. ايجاد تعهدبراي مشاوردست دوم درقرارداداصلي؛ مشكلات زيادي راببارخواهدآورد.كنترل مشاوردست دوم ازلحاظ انجام بموقع تعهداتش بسيارحائزاهميت است زيرا؛ كارفرما كليه قصورات ايجاد شده را بحساب مشاورميگذارد.ازطرف ديگر؛ قرارداد فوق مي‌تواند بين دو مشاور كه طرف سومي (كارفرماي اصلي) وجود نداشته باشد منعقد گردد كه ريسك آن را كاهش خواهددادوازپيچيدگي كمتري برخوردارخواهدبود. ازهردومدل قرارداد مزبور قراردادهاي گوناگوني درمعاونت توليد تنظيم گرديده و با مشاورين خارجي به امضاء رسيده است.

 

2-    Client / Consultant Model Service Agreement

اين قرارداد بين مشاور و كارفرما منعقد مي‌گردد. موارد مهم عبارتند از:

-       اسكوپ كار كه در ضميمه A قرار مي‌گيرد و بايستي توسط تيم فني تهيه شود.

-       خدمات نرمال، اضافي و مورد استثناء كه در وضعيت تعليق بوجود مي‌آيد.

-       نرخ كارهاي اضافي و مورد استثناء كه با توافق طرفين مشخص مي‌گردد.

-       شرايط پرداخت

                 -       شرايطي كه مانع انجام خدمات مي‌شود به نحويكه كارها به حالت تعليق درآيد. باتوجه به ماهيت پروژه                      وشرايط مزبوربا تكميل كردن آن مي توان ازگنجاندن شرايط فورس ماژور(براي مشاور)صرف نظركرد. اين                        مورددرتيپ قراردادذكرشده دربند1 نيزصادق است.

 

3-   مدل قرارداد ساخت  Conditions of Contract for Construction (Red Book)

مدل قرارداد مزبور جهت پروژه‌هاي مهندسي يا ساختمانها به طور كلي استفاده مي‌شودباخصوصيات زير :

-       مسئوليت طراحي با كارفرما مي‌باشد.

-       نظارت بر حسن اجراي قرارداد با مشاور است.

-       پرداختها به صورت Unit Price و ماهيانه انجام مي‌شود.

-       اختصاص ريسكها بيشتر سمت كارفرما قرار دارد.

-       مسئوليت تامين تجهيزات با اجراي عمليات باپيمانكارمي باشد.

 

4-    Conditions of Contract for Plant and Design Build(Yellow Book)

قرارداد تيپ فوق بيشتر جهت اجرا بر پروژه‌هاي برقي و مكانيكي ست و براي طراحي و اجراء پروژه‌هاي مهندسي مي‌باشد با ويژگيهاي زير:

-       پيمانكار مسئول طراحي مي‌باشد.

-       قيمت‌ها Lump Sum با تعديل مي‌باشد (پرداخت ماهيانه يا مرحله‌اي و مايل ا ستوني ست)

-       نظارت بر حسن اجراي قرارداد با مشاور است.

-       پشتيباني از كارفرما بر حسب اختصاص ريسك‌ها

 

5-   Conditions of Contract for EPC / Turnkey Projects(Silver Book)

قرارداد تيپ فوق بر اساس كليد در دست مي‌باشد جهت نيروگاه و غيره با خصوصيات زير:

-       كل مسئوليت طراحي با پيمانكار مي‌باشد.

-       معمولاً Lump Sum  ثابت با كمي تعديل

-       نظارت بر اجراء قرارداد با نماينده كارفرماست

-       پشتيباني كامل از كارفرما بر حسب اختصاص ريسك

-       دراين مدل قرارداد مشاوربعنوان نماينده كارفرمانقش دارد.

-       شرايط اينكوترمزبراحتي درآن قابل اعمال است.

 

6-   Short Form of Contract(Green Book)

قرارداد مدل فوق جهت كارهاي مهندسي با سرمايه كم يا كارهائيكه تكراري و ساده هستندازقبيل ساختن مناطق مسكوني به كار مي‌رود و شامل:

-       پيمانكار يا كارفرما مسئوليت طراحي را دارد.

-       قيمت Lump-Sum با تعديل (پرداخت ماهيانه)

-       نظارت و اجراء قرارداد با نماينده كارفرماست.

-       ريسك‌ها بيشتر طرف كارفرماويا پيمانكارمي باشد(بستگي به مسئوليت طراحي دارد)

7 Conditions of Design Build Operate Contract (Gold Book)

قراردادتيپ مزبورتركيبي ازطراحي؛ ساخت واجرا وبهربرداري وتعميرونگهداري بلندمدت ميباشد كه مسئوليت آن بعهده يك پيمانكارياكنسرسيوم ويا Joint Venture گذاشته مي شود. اين مدل قرارداد

درسپتامبر2007 اولين نسخه آن منتشرشد.حال به برخي ازويژه گيهاي آن مي پردازيم:

- هم پوشاني فعاليت هاي ساخت وطراحي طوري پيش بيني ميگردد كه تاخيرات احتمالي به حداقل برسد.

 

- با محدوديت هاي اعمالي در هزينه وتعهدات وريسك هائيكه توسط پيمانكارمتحمل مي شود كاهش ريسك درفزوني (Price over runs) وجوددارد.

- با مسئوليت پيمانكاربراي 20 سال بهره برداري وي علاقه منداست طراحي وساخت پروژه را باكيفيت انجام داده تا هزينه هاي بهره برداري وتعميرونگهداري آن كاهش باشد.

- به قراردادفوق مي توان بعنوان يك روش كامل (PPP (Public-Private Partnership نگاه انداخت زيرا اين روش يك فرآيند طولاني ست كه شامل تامين؛ اجرا ؛ بهره برداري وانتقال ميباشد با ريسكي زياد كه توجه ويژه اي را بايستي بدان معطوف نمود .

نقل مطالب با ذکر منبع و نام نگارنده بلامانع است

برای مشاوره در زمینه مسائل تنظیم قراردادهای داخلی و بین المللی با ما تماس بگیرید

021-88891904            021-88891738

 

کانال حقوق پیمانکاری ساخت

@constructionlaw

  www.hamylaw.com 


موضوعات مرتبط
نظرات
موردی یافت نشد.