علل اصلی بروز تأخیر در پروژه های عمرانی



به نام ایزد دانا

علل اصلی بروز تأخیر در پروژه های عمرانی

نویسنده : رسول اوجاقلو

وکیل پایه یک دادگستری و مشاور در حقوق پیمانکاری

( rs.ojaghloo@gmail.com  )

 

برای شروع هر پروژه ساخت ، مقدماتی لازم و ضروری است . یکی از این مقدمات مهم ، پیش بینی زمان اجرای پروژه است که پیش از اجرای پروژه و در مرحله فاز 2 مطالعات تفصیلی انجام می شود.  در این مرحله ، مشاور و یا دفتر فنی مناقصه گزار ، می بایستی با مطالعات دقیق ، زمان لازم و کافی برای اجرای پروژه را تعیین نماید . تعیین زمان ، یکی از عوامل مهم و تأثیرگذار در اجرای پروژه بوده و از اهیت بسزایی برخوردار است و آثار متعددی بر آن مترتب می گردد .

در حال حاضر یکی از مشکلات موجود در پروژه های پیمانکاری ، افزایش مدت پیمان ، بیش از مدت تعیینی در قرارداد است که یکی از دلائل آن ، عدم انجام مطالعات دقیق و صحیح در خصوص تعیین مدت زمان اجرای پروژه ، در مرحله مطالعات پیش از انعقاد پیمان است . البته در شرایط عمومی پیمان ، پیمانکار پذیرفته است که در مدت زمان اولیه پیمان ، قادر به اجرای پروژه است و ضمانت تخلف از این امر ، در صورت نبود ادله موجهه تأخیر ، جریمه پیمانکار طبق بند ب ماده 50 شرایط عمومی پیمان است .

در ماده 30 شرایط عمومی پیمان نیز ، مواردی که موجب مجاز شدن تأخیرات از ناحیه پیمانکار می گردد ، بیان شده است که تشریح این موارد ، موضوع این مقاله نبوده و در مقالات بعدی ، مورد بررسی قرار خواهد گرفت .

سازمان برنامه و بودجه طی گزارشی كه در سال 1351 منتشر شده است ، علل تأخیر رادر چهار دسته به شرح ذیل طبقه بندی نموده است :

 - اشتباه و عدم دقت در برآوردهای مقدماتی ؛

 - اضافه شدن حجم یا اقلام كارها ، فن اجرا ؛

-  نقائص ، مشكلات و روش های اجرایی ؛

-  مشكلات متفرقه .

مطابق گزارش سازمان برنامه وبودجه ، 90 درصد طرحهای عمرانی افزایش زمان و هزینه داشته اند و 60 درصد پروژه های نیمه كاره نیاز به طی 15 سال دارند تا به اتمام برسند .

در پروژه های سه عاملی ( کارفرما ، پیمانکار و مشاور ) ، هر یک از عوامل اصلی دست اندرکار پروژه ، سهمی در تأخیرات پروژه دارند که در زیر به اختصار بیان می گردد .

·         عوامل اصلی منتسب به کارفرما عبارت است از  :

1-       ضعف سیستم مدیریت پروژه کارفرما ؛

2-      عدم تحویل بموقع کارگاه و نیز برطرف نکردن معارضین احتمالی پروژه ؛

3-     عدم انتخاب پیمانکار مناسب از طریق برگزاری صحیح مناقصه ؛

4-      نبود مرجع حل و فصل بی طرف بین کارفرما و پیمانکار در حین اجرای پروژه ؛

5-     عدم تأمین اعتبار کافی برای پروژه ؛

6-      ایرادات عمده در نقشه های اولیه و نتیجتاً ایجاد تغییرات عمده در نقشه ها ؛

7-     تغییر در بدنه مدیریتی کارفرما که موجب اعمال سلائق شخص نسبت به پروژه در حال اجرا می گردد .

 

·         عوامل اصلی منتسب به پیمانکار عبارت است از  :

1-       ضعف مالی و اجرایی پیمانکار ؛

2-      پیشنهاد قیمت پایین برای برنده شدن در مناقصه ؛

3-     عدم ارائه برنامه زمان بندی مناسب و عدم پایبندی به برنامه زمانبندی تفصیلی پروژه ؛

 

·         عوامل منتسب به مهندس مشاور عبارت است از  :

1-       ضعف نقشه های اجرایی مشاور ؛

2-      عدم رعایت اصل بی طرفی و وابستگی شدید به نظرات کارفرما .

برخی از عوامل از قبیل افزایش ناگهانی قیمت ها و تحریم ها و بروز عوامل فورس ماژور ، به هیچ یک از عوامل کارفرما ، پیمانکار و مشاور قابل انتساب نیست .

تأخیرات حادث شده در پروژه ، تبعات غیرقابل جبرانی برای طرفین قرارداد به همراه خواهد داشت که در ذیل بیان می گردد .

الف ) افزایش هزینه تمام شده طرح و پروژه عمرانی شامل :

1-       هزینه های تعدیل با توجه به خروج پروژه از مدت زمان تعریف شده ؛

2-      تورم و افزایش هزینه های اجرا از قبیل مواد اولیه و دستمزد ؛

3-     پیشنهاد قیمت بالاتر از سوی پیمانکاران به جهت جبران زیان های ناشی از تأخیر ؛

4-      احتمال تغییر مقررات مرتبط با حوزه ساخت و ساز و تأثیر آن بر مدت زمان اجرای پروژه و هزینه های طرح همچون استانداردها ؛

ب ) تغییر پی در پی هزینه و زمان اتمام پروژه ؛

ج ) از دست رفتن توجیه اقتصادی طرح ها و پروژه ها ؛

د ) کاهش کیفی خدمات پیمانکاران .

 

در وهله نخست ، می بایستی سیستم کارفرما ، در زمینه اجرای پروژه های عمرانی ، از نظر فنی و قراردادی توانمند گردد . همچنین قبل از برگزاری مناقصه ، می بایستی تمامی مقدمات لازم و ضروری اجرای پروژه شامل تأمین اعتبار ، رفع معارضین احتمالی کار و کارگاه و مطالعات دقیق فازهای مختلف ، به صورت کامل انجام پذیرد .

در قدم بعدی ، می بایستی مهندس مشاوری متعهد و با تجربه و دانش کافی به استخدام کارفرما در آمده و کارفرما ، نظارت کافی بر عملکرد مشاور داشته باشد و ضمانت اجرای کافی برای انجام تعهدات مشاور پیش بینی گردد .

سپس با برگزاری صحیح فرایند مناقصه ، پیمانکاری که دارای توان مالی ، فنی و اجرایی مناسب برای پروژه موضوع مناقصه باشد ، انتخاب گردد .  

مشاور می بایستی در طول اجرای پروژه ، ارتباط تنگاتنگی با پیمانکار و کارفرما داشته و روابط فیمابین این دو شخصیت را به نحو درست و شایسته ، تنظیم و تنسیق نماید .

پیمانکار نیز می بایستی ادعاهای خویش را به صورت مستدل و مستند درآورده و در همان زمان بروز عامل موجب ادعا ، کتباً به کارفرما اعلام نموده و کسب تکلیف نماید .

برای مطالعه بیشتر به منابع زیر مراجعه فرمائید :

1)        مقاله بررسي علل تاخير زمان اجراي پروژه هاي عمراني شهري با توجه به عوامل پروژه ، نوشته سيد عليرضا صفوي ( كارشناس ارشد مهندسي مديريت ساخت- دانشگاه علم و صنعت ايران ) - محسنعلي شايانفر ( استاديار دانشكده مهندسي عمران- دانشگاه علم و صنعت ايران) - سيد مسعود نصر آزاداني ( استاديار دانشكده مهندسي راه آهن  دانشگاه علم و صنعت ايران ) - احسان اله اشتهارديان  (استاد مدعو گروه مديريت ساخت دانشكده عمران دانشگاه علم و صنعت).

2)       مقاله ارائه ی یک چهارچوب مبتنی بر روش تجزیه و تحلیل حالات شکست و آثار آن در حالت فازی برای عارضه یابی علل تأخیر در پروژه های عمرانی نوسازی مدارس استان کردستان ؛

3)      مقاله بررسي علل تأخير پروژه هاي عمراني، نمونه موردي: قطعه يک باند دوم محور ياسوج شيراز، نوشته : عبدالخالق آروین پیلی (استادیارگروه فنی و مهندسی دانشگاه آزاد اسلامی یاسوج) - جعفر جهانبازيان ( کارشناس ارشد مدیریت ساخت دانشگاه آزاد اسلامی یاسوج) ؛

4)       مقاله بررسي عوامل موثر بر تاخير در اجراي پروژه هاي عمراني شهرداري ، نوشته : دکتر هوشنگ تقی زاده (استاديار و عضو هيئت علمي دانشگاه آزاد اسلامي واحدتبريز ) امیر لاله (دانش آموخته كارشناسي ارشد رشته مديريت صنعتي دانشگاه آزاد اسلامي واحد تبريز ) ؛

5)      مقاله آسيب شناسي عوامل مؤثر بر تأخير در پروژههاي منطقه  3 عمليات انتقال گاز ايران ، نوشته: علی عطافر ( استادیاردانشگاه اصفهان ) - محمداقبالی ( کارشناسی ارشد مدیریت اجرایی ازدانشگاه اصفهان ) .

6)      کتاب اصول ، مقررات و روش های مدیریت پیمان طرح های عمرانی ، نوشته دکتر مهدی روانشادنیا ( عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران ) ، انتشارات سیمای دانش .

برای دانلود این مقاله در فرمت PDF بر روی گزینه دانلو کلیک کنید .


دانلود مقاله

جهت تعیین وقت مشاور در مورد مسائل فنی و حقوقی پیمانکاری ، با شماره های زیر تماس بگیرید

02188891904    -     02188891738


موضوعات مرتبط
نظرات
موردی یافت نشد.