آشنایی با حقوق نفت و گاز



به نام خداوند جان و خرد

 

آشنایی با حقوق نفت و گاز

تحقیق و گردآوری: رسول اوجاقلو (وکیل دادگستری)

بخش اول

 

در ماده 1 قانون نفت سال 1353 در تعریف عملیات نفتی آمده بود: عملیات نفتی اعم است از کلیه عملیات مربوط به اکتشاف، توسعه، بهره برداری، پالایش، حمل و نقل، پخش و خرید و فروش نفت . عملیات نفتی به دو گروه عمده عملیات بالادستی و عملیات پایین دستی تقسیم می شود. در قانون نفت مصوب سال 1366 ، عملیات نفتی به شرح زیر تعریف شده است:

عبارت است از کلیه عملیات مربوط به صیانت و بهره‌برداری از منابع نفتی مانند تفحص، نقشه‌برداری، زمین‌شناسی، اکتشاف، حفاری،‌استخراج، تحصیل اراضی لازم و تهیه و اجرای طرح‌های سرمایه‌ای برای احداث تأسیسات و صنایع و ایجاد و توسعه و تحدید آنها و حفاظت و‌حراست از تأسیسات و واحدهای مربوط به صنعت نفت. همچنین عملیات تولید و قابل عرضه کردن نفت خام، گاز و سایر هیدروکربورهای طبیعی"‌به‌استثنای زغال سنگ" تصفیه نفت خام و تهیه فرآورده‌های فرعی و مشتقات نفتی و جمع‌آوری و تصفیه گاز طبیعی و تولید گاز و محصولات همراه،‌استفاده از فرآورده‌ها و مشتقات نفتی و گازی در تولید انواع محصولات پتروشیمی، حمل و نقل، توزیع، فروش و صدور محصولات نفت و گاز و‌پتروشیمی و فعالیت‌های تجاری مربوط به صادرات و واردات و تولیدات نفت و گاز و پتروشیمی و تهیه و تولید کالاها و مواد صنعتی مورد استفاده‌نفت و ایجاد تسهیلات و خدمات جنبی برای این عملیات و آموزش و تأمین نیروی کار متخصص. ایجاد شرایط ایمنی و بهداشت و صنعتی و حفاظت‌محیط از آلودگی در عملیات با رعایت ضوابط سازمان‌های ذیربط و بررسی‌ها و برنامه‌ریزی و طراحی فنی و اقتصادی و انعقاد قراردادهای پیمانکاری و‌مشاوره در زمینه‌های عملیات فوق و انجام مطالعات و تحقیقات و آزمایش‌ها و پژوهش‌های علمی و فنی برای بسط و تکمیل تکنولوژی و ارتقاء دانش‌فنی و صنعتی و بررسی تتبعات و اختراعات مربوط به صنایع نفت و تبادل اطلاعات علمی و فنی و تجربیات صنعتی با مؤسسات داخلی و خارجی‌ذیصلاح در زمینه عملیات نفتی.

در قانون اصلاح قانون نفت مصوب سال 1390، دو نوع عملیات بالادستی و عملیات پایین دستی مورد شناسایی قانون گذار قرار گرفته است.

در تعریف عملیات بالادستی آمده است:

کلیه مطالعات، فعالیتها و اقدامات مربوط به اکتشاف، حفاری، استخراج، بهره‌برداری و صیانت از منابع نفتی، انتقال، ذخیره‌سازی و صادرات آن مانند پی‌جویی، نقشه‌برداری، زمین‌شناسی، ژئوفیزیک، ژئوشیمی، حفر و خدمات فنی چاهها، تزریق گاز، آب، هوا و یا هر فعالیتی که منجر به برداشت بهینه و حداکثری از منابع نفتی گردد و نیز احداث و توسعه تأسیسات و صنایع وابسته، تحدید حدود، حفاظت و حراست آنها برای عملیات تولید و قابل عرضه کردن نفت در حد جداسازی اولیه، صادرات، استفاده و یا عرضه برای عملیات پایین‌دستی را شامل شود. مواردی نظیر مدیریت و نظارت بر تأمین کالاها و مواد صنعتی، آموزش و تأمین نیروی انسانی، ایجاد و حفظ شرایط ایمنی، بهداشت و محیط زیست و انجام کلیه فعالیتهای لازم جهت ایجاد، ارتقاء و انتقال فناوری برای پشتیبانی عملیات فوق جزء عملیات بالادستی محسوب می‌شود.

در تعریف عملیات پایین دستی قانون گذار مقرر کرده است:

به کلیه مطالعات، فعالیتها و اقدامات مربوط به عملیات تصفیه و پالایش در تأسیسات پالایشی جهت تولید فرآورده‌های نفتی و استفاده از آنها برای تولید محصولات پتروشیمیایی و انتقال، ذخیره‌سازی، توزیع، فروش داخلی، صادرات و واردات فرآورده‌های نفتی و محصولات پتروشیمیایی اطلاق می‌شود. مواردی نظیر تأمین کالاها و مواد صنعتی، آموزش و تأمین نیروی انسانی، ایجاد و حفظ شرایط ایمنی، بهداشت و محیط زیست و انجام کلیه فعالیتهای لازم جهت ایجاد، ارتقاء و انتقال فناوری برای پشتیبانی عملیات فوق جزء عملیات پایین‌دستی محسوب می‌شود.

هر یک از این بخش ها برای اجرایی شدن، مستلزم تنظیم قراردادهای مختلفی است. قراردادهای بالادستی دارای سه ویژگی خاص می باشند که عبارتند از:

1-        شرکت نفتی مجری پروژه، منابع مالی لازم برای اجرای طرح را برعهده می گیرد.

2-       هزینه های سرمایه گذاری طرف قرارداد از محل تولیدات پروژه تامین می شود.

3-      ریسک عدم تحقق اهداف پروژه بر عهده شرکت نفتی مجری پروژه می باشد.

قراردادهای بالادستی عبارتند از:

1-        قراردادهای امتیازی : در این نوع قرارداد، امتیاز اکتشاف و استخراج نفت برای مدت معینی به طرف قرارداد واگذار شده و در مقابل، طرف قرارداد سالیانه مبلغی معین و یا درصدی از تولید را به کشور صاحب نفت پرداخت می نماید.  

2-       قراردادهای مشارکت در سرمایه گذاری: در این قرارداد کشور صاحب نفت، با سرمایه گذاران دارای منابع مالی و دانش فنی مشارکت کرده و به اشتراک، در عملیات بالادستی نفت اقدام می کنند.

3-      قراردادهای مشارکت در تولید: شرکت پیمانکار متعهد می شود منابع مالی لازم را تامین و هزینه های خویش را از محل اختصاص بخشی از نفت یا گاز تولیدی برداشت نماید. بدین ترتیب عملیات نفتی برای کشور میزبان انجام می شود و پیمانکار به جای پول، نفت دریافت می کند.

4-       قراردادهای خدمات: در این روش، پیمانکار هزینه های انجام شده را از طریق فروش بخشی از نفت تولیدی به قیمت روز دریافت می کند. در این قرارداد پیمانکار پول نفت فروخته شده را دریافت می کند.

نکته 1: قراردادهای بالادستی وجوه تشابه زیادی با یکدیگر دارند.

نکته 2: قراردادهای همکاری بالادستی به قراردادهای همکاری مشترک بین شرکتهای نفتی برای اجرای پروژه نفتی گفته می شود. اقسام این قراردادها عبارتند از :

1-        قراردادهای شرکت در مناقصه مشترک؛

2-       قراردادهای سرمایه گذاری مشترک؛

3-      قراردادهای بهره برداری مشترک؛

4-       قراردادهای توسعه یکپارچه؛

نکته 3: قرارداد تامین منابع مالی برای اجرای پروژه های بالادستی نفت نیز در زمره بخشی از قراردادهای بالادستی قرار می گیرند.

نکته 4: گروهی دیگر از قراردادهای بالادستی، بین پیمانکار اصلی و پیمانکاران فرعی برای عملیات اجرایی پروژه یا خرید کالا منعقد می شود. این قراردادها شامل مطالعات زمین شناسی، ژئوفیزیک، لرزه نگاری، حفاری، خطوط لوله، نصب و راه اندازی تاسیسات تحت الارضی است.

ادامه دارد ....

منبع : کتاب حقوق نفت و گاز، نوشته استاد ارجمند آقای دکتر عبدالحسین شیروی.

 

برای مشاوره در خصوص قراردادها و دعاوی حوزه نفت و گاز با ما تماس بگیرید.

88891904  -   88891738


موضوعات مرتبط
شیوه طرح دعاوی پیمانکاری - بخش اول
شیوه طرح دعاوی پیمانکاری - بخش دوم
شیوه طرح دعاوی پیمانکاری - بخش سوم
شیوه طرح دعاوی پیمانکاری - بخش چهارم
شیوه طرح دعاوی پیمانکاری - بخش پنجم
شیوه طرح دعاوی پیمانکاری - بخش ششم
شیوه طرح دعاوی پیمانکاری - بخش هفتم
شیوه طرح دعاوی پیمانکاری - بخش هشتم
مقایسه قراردادهای EPC و EPCM
قراردادهای تیپ فیدیک
مرجع صالح در دعاوی پیمانکاری
علل اصلی بروز تأخیر در پروژه های عمرانی
شیوه طرح دعاوی پیمانکاری – بخش نهم
قید عبارت داور مرضی الطرفین در شرط داوری
شرح و تفسیر داوری در ماده 53 پیش نویس شریط عمومی پیمان
اطلاعاتی در مورد تنظیم قراردادها
انواع ضمانت نامه‏ ها
شرحی بر فسخ یک جانبه پیمان در شرایط عمومی قراردادهای ساخت فیدیک
مدل های قراردادی فیدیک در یک نگاه
قراردادهاي تيپ فيديك
شرحی بر انواع بخشنامه های سازمان برنامه و بودجه
وبینار رایگان آشنایی با داوری شورای عالی فنی در قراردادهای پیمانکاری
نظرات
موردی یافت نشد.